Ferrexpo’nun bağışları eski CEO’suna bağlı şirketlere akmış

Dosyanın ayrıntıları

Londra’da borsaya kote, madenleri Ukrayna’nın Poltava bölgesinde bulunan demir cevheri peleti üreticisi Ferrexpo, 2013’ten Mayıs 2018’e kadar Blooming Land adlı bir Ukrayna vakfına yaklaşık 110 milyon dolar bağışladı. Bu tutar şirketin kendi 2018 yılı sonuçlarında yer alıyor.

OCCRP ile Ukrayna merkezli Slidstvo.info’nun 16 Eylül 2026’da yayımladığı araştırmaya göre bu paranın büyük bölümü hayır işlerine hiç ulaşmadı. Gazetecilerin bulgularına göre para ticari şirketler üzerinden dolaştı; bu şirketlerden en az sekizi, o dönem Ferrexpo’nun CEO’su ve çoğunluk hissedarı olan Kostyantyn Zhevago’nun kontrolünde ya da kısmen onun mülkiyetindeydi.

Crowe incelemesi ne buldu

Dosyanın merkezindeki belge, denetim şirketi Crowe’un Ukrayna kolunun hazırladığı adli inceleme raporu. Rapor, 2023’te yönetimi devralan yeni Blooming Land yönetimi tarafından ısmarlandı ve kamuoyuyla paylaşılmadı. OCCRP’ye göre raporun vardığı sonuç, yaklaşık 74 milyon doların “amacına uygun kullanılmadığı” yönünde.

İnceleme, parayı vakfın üç alt fonundan Khimreaktyv ve Gas Turbine Technologies adlı iki şirkete kadar izledi. Para buradan, çoğu zaman birkaç saat ya da birkaç gün içinde, 41 ila 43 başka Ukrayna şirketine aktarıldı. OCCRP’nin aktardığı Aralık 2016 tarihli bir örnekte, Khimreaktyv’e gelen yaklaşık 986 bin dolar 45 dakika içinde hesaptan çıktı. Crowe raporu ödemeleri kimin yönlendirdiğini belirtmiyor; vakıfta herhangi bir görevi bulunmayan Zhevago’nun adı da raporda geçmiyor.

Zhevago bağlantısı

OCCRP ve Slidstvo.info, parayı alan şirketleri ticaret sicili kayıtlarıyla karşılaştırdı. En az sekizi Zhevago’nun kontrol ettiği ya da hissedarı olduğu şirketlerdi. Yaklaşık yirmi dört şirket ise Ukrayna Mevduat Garanti Fonu’nun Zhevago’nun kontrolünde saydığı 80 kadar şirketlik listede yer alıyor. Ferrexpo da 2018’de Khimreaktyv’i Zhevago’nun “kontrolündeki” ilişkili taraf olarak bildirmişti; Zhevago’nun avukatları ise onun bu şirkette hiç hissesi olmadığını söylüyor.

Gazetecilerin aktardığı banka verilerine göre yaklaşık 22 milyon dolar, Şubat 2015 ortasına kadar Zhevago’ya ait Finance and Credit Bank’ın hisselerini almak için kullanıldı. Banka Ocak 2015’te sorunlu banka sınıfına alınmış, aynı yılın eylül ayında da iflas etmişti. OCCRP, Zhevago’nun vakıfla ilgili ödemeleri bizzat yönlendirdiğine dair bir kanıt bulmadığını belirtiyor.

Ferrexpo’nun 2019’daki kendi incelemesi

Bağışlar ilk kez 2018’de, Ferrexpo’nun denetçisi Deloitte vakfın sunduğu banka ekstrelerinde tutarsızlıklar bildirince gündeme geldi. Ferrexpo, Mayıs 2018’de bağışları askıya aldı ve Şubat 2019’da bağımsız bir inceleme komitesi kurdu. Deloitte, Nisan 2019’da denetçilikten çekildi.

Komite, 30 Ağustos 2019’da açıkladığı sonuçlarda fonların tamamının nasıl kullanıldığını tespit edemediğini ve “fonların bir kısmının zimmete geçirilmiş olabileceğini” bildirdi. Ferrexpo’nun yönetici ya da çalışanlarının olaya karıştığına dair bir bulgu olmadığını, vakfın ilişkili taraf sayılmadığını yeniden teyit etti ve Blooming Land ile ilişki sonlandırıldı.

Tarafların yanıtları

Zhevago’nun avukatları OCCRP’ye, müvekkillerinin Blooming Land ile “hiçbir ilişkisi olmadığını”, kendisine yöneltilen bulguların “doğru olmadığını”, paranın hayır amaçlı harcandığını ve hakkındaki ceza soruşturmalarının siyasi amaçlı olduğunu söyledi. Ferrexpo ise gazetecileri komitenin 2019 açıklamasına yönlendirdi ve vakfın talep edilen bilgileri “defalarca geciktirdiğini ya da vermediğini” belirtti. Şirket, Zhevago’nun parayı alan şirketlerle bağlantısına ilişkin sorulara yanıt vermedi.

Yanıtsız kalan sorular

Paranın nereye gideceğine Blooming Land’in içinde ya da çevresinde kim karar verdi? Ferrexpo, ana alıcı şirketlerden birini CEO’sunun kontrolünde gösterirken 2019 incelemesi vakfın ilişkili taraf olmadığı sonucuna nasıl vardı? Ferrexpo bu fonların bir kısmını geri almaya çalışacak mı?

Ukrayna Devlet Soruşturma Bürosu, Blooming Land’deki olası zimmet iddialarıyla ilgili bir ceza soruşturması yürütüyor; ayrıntı vermedi. Zhevago ayrıca Finance and Credit Bank’taki zimmet dosyasında şüpheli olarak aranıyor ve iddiaları reddediyor. Vakıf ödemeleri hakkında verilmiş bir mahkeme kararı yok; bu ödemeler nedeniyle kimse suçlanmadı.

Bu metnin dayandığı yayınlar: OCCRP · 16 Eylül 2026; Slidstvo.info · 16 Eylül 2026; Ferrexpo plc · 2018 yıl sonu sonuçları (düzeltilmiş), RNS · 23 Nisan 2019; Ferrexpo plc · Bağımsız İnceleme Komitesi sonuçları, RNS · 30 Ağustos 2019.